Tip 1 Diyabet Nedir?

Sizde ya da çocuğunuzda ya da bir yakınınızda tip 1 diyabet var ise merak etmeyin. Diyabet ciddi bir hastalıktır, yalnız makul beslenme tedavisi, medikal tedavi, düzenli yapılan egzersiz ve diyabet eğitimi ile sağlıklı, normal bireylerden daha uzun bir yaşam sürdürebilirsiniz.

Tip 1 Diyabet Nedir?

Vücudumuzun enerji ihtiyacı, yiyeceklerimizdeki temel besin unsurları karbonhidrat, protein ve yağlardan sağlanır. Emilebilmek için en ufak parçalarına ayrılan besin unsurlarınin en önemlisi “glukoz” adı verilen kolay şekerlerdir. Glukoz başta beyin olmak suretiyle bedenin bütün organlarının önemli bir besin kaynağıdır. Hücreler ihtiyacı olan glikozu, midenin arkasında bulunan pankreas bezinin salgıladığı bir hormon sayesinde kullanır. İnsülin olarak bilinen bu hormon vücutta yapılamaz ise alınan gıdalar enerji olarak kullanılamayacaktır.

İnsülin hormonlarının eksikliği sonucu ortaya çıkan Tip 1 diyabet, sık sık çocukluk ve gençlik yaşlarında ortaya çıktığı için “Juvenil diyabet” adını da alır.

Tip 1 diyabet, pankreasta bulunan ve insülin üreten beta hücrelerinin otoimmün bir süreç sonunda zedelenmesi ile meydana gelmektedir. Hastalar, mutlak ya da göreceli bir insülin yetersizliği olmasından ömür boyu insülin hormonunu dışardan (enjeksiyon yoluyla) almak zorundandırlar. Bu nedenle Tip 1 diyabet, İnsüline Bağımlı Diyabet (Insulin Dependent Diabetes Mellitus=IDDM) şeklinde de isimlendirilmektedir. Genel olarak toplumdaki diyabet vakalarının %10’unu Tip 1 diyabet vakaları oluştumaktadır. Çocukluk çağında Tip 1 diyabet sıklığı ülkeler (bölgeler) arasında farklılık göstermekte ve her yıl 15 yaş altındaki 100.000 çocuktan 1-42’sinde diyabet gelişmektedir. Tip 1 diyabet genel olarak kuzey ülkelerinde daha sık görülmektedir.

Tip 1 Diyabet Neden Olur?

Sağlıklı bireylerde vücudu dışarıdan gelen yabancı faktörlere karşı güvenliğini sağlamakta görevli bir bağışıklık sistemi bulunur. Bu sistemin virüs, aşılanma, ilaç, fizik ya da psişik gerilim gibi herhangi bir nedenle normalden sapması sonucu kendi hücrelerini yabancı olarak algılaması, onlara saldırması ve tahrip etmesiyle meydana gelen hastalıklara “otoimmün hastalıklar” adı verilir. Tip 1 diyabet de otoimmün hastalıklar grubuna dahildir. Bilinmeyen bir nedenle harekete geçen bağışıklık sistemi, insülin yapımını üstlenen pankreas beta hücrelini tahrip etmektedir. Bu tahribat %80’in üzerine ulaştığında hastalık belirtileri ortaya çıkar.

Tip 1 Diyabet için Kimler Daha Yüksek Risk Taşır?

Tip 1 diyabet gelişme riski;

Anne, baba kardeş gibi birinci derecede yakın akrabalarında Tip 1 diyabet olanlarda,
Çok sayıda Tip 2 diyabetli yakını olanlarda,
Gebelik sırasında diyabet ortaya çıkan kadınlarda daha yüksektir.

Kan Şekeri Sürekli Yüksek Seyrederse Hangi Belirtiler Olur?

Çok idrar yapmak, Sık idrara çıkmak

Vücutta insülin yapılamadığı zaman, insülin hormonunun normalde sorumlu olduğu fonksiyonlar yapılamaz, yani glikoz hücreler tarafından enerji olarak kullanılamaz ve kanda birikir. Belli bir düzeyden sonra da böbreklerden idrar yolu ile şeker atılmaya başlar. İdrarla atılan şekerle birlikte suyu da sürükleyeceğinden kişi çok idrar çıkarmaya ve sık idrara çıkmaya başlar.

Çok su içmek

İdrarla aşırı su kaybedilince aşırı su içme ihtiyacı duyulur.

Zayıflamak

Öte yandan alınan gıdalardan faydalanamayan vücut hücreleri enerji kaynağı olarak depolardaki yağları yakıt olarak kullanmaya başlar ve kişi zayıflar.

Bu belirtilerin ortaya çıkması için gereken süre, pankreas bezinin beta hücrelerindeki tahribatın miktarına ve yakım hızına bağlıdır. Tahribat haftalar, aylar, hatta yıllar boyunca sürebilir. Tahribatın hızlı ve hızlıca tamamlandığı durumda vücut enerji ihtiyacı için kendi proteinlerini ve yağlarını kullanmak zorunda kalır. Özellikle yağların aşırı yıkımıyla oluşan, keton cisimleri adı verilen son ürünler vücut için zararlı atıklardır, vücutta birikerek ketoasidoz denilen acil tabloyu meydana getirirler. Ketoasidozun belirtileri ise, karın ağrısı, hızlı solunum, aşırı halsizlik ve yorgunluktur. Böyle bir durumda derhal acil olarak hastaneye başvurmak gerekir.

Tip 1 Diyabette Tedavi Nasıl Olmalıdır?

Tip 1 diyabetin tedavisinde değişmez kural insülin enjeksiyonudur. Bu tip şeker hastalığında insülin kullanmak bir zorunluluktur ve hayat kurtarıcıdır. Tedavinin diğer temel taşları ise sağlıklı beslenme, düzenli yapılan egzersiz ve eğitimdir. İdeal kan şekeri düzeyinin sağlanması için gün boyu belirgin özen ve günlük bakım gerekir. Kişinin kendini iyi hissetmesi ve sağlıklı yaşam sürdürmesi için gereken bakımı hayat şekli haline getirilmelidir.

Beslenme Tedavisinde Nelere Dikkat Edilmelidir?
Diyabette, beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesinin amacı diyabetli bireyin hayatı boyunca uygulayabileceği en en uygun beslenme uygulamasını oluşturarak

· Kan şekerini normal sınırlar içinde tutmak,

· Hiperglisemi (kan şekeri yüksekliği) ve hipoglisemi (kan şekeri düşüklüğü) gibi akut komplikasyonları engellemek,

· İdeal vücut ağırlığını sağlamak ve güvenliğini sağlamaktır.

Yukarıda amaçlara ulaşabilmek için Tip 1 diyabetli bireye;

· Bireysel özelliklerine, günlük yaşam planına, beslenme alışkanlıklarına ve insulin tedavi şemasına makul yeterli miktarda ve makul zamanda yemek yemesi,

· Kan şekeri denetimi için gereksinimine makul miktarlarda karbonhidrat içeren besinleri tüketmesi,

· Besin tüketiminde çeşitliliği sağlaması,

· Besinlerle alınan posa miktarını arttırması,

· Basit şekerleri (toz ve kesme şeker, bal, tatlı, meyve suyu v.s.) diyetisyen denetiminde tüketmesi tavsiyelir.

Egzersizde Dikkat Edilecek Hususlar Nelerdir?

Diyabet tedavisinde şahsa makul olan egzersiz tipi ve programı uygulanmalıdır. Egzersize başlarken süre kısa tutulmalı (günde 5-10 dakikayla başlanmalı) ve giderek arttırılmalıdır. Egzersiz her gün derli toplu olarak yapılmalı, egzersiz sırasında pamuklu çoraplar tercih edilmelidir.Egzersiz esnasında aktif olarak çalışacak kkatiyenrın olduğu bölgelere insülin yapılmamalı, aç karnına egzersize başlanmamalıdır.

Egzersiz sırasında meydana gelebilecek kan şekeri düşmelerine karşı dikkatli olunmalı ve kan şekeri ölçülmelidir. Egzersiz sırasında oluşabilecek hipoglisemi riskine karşın kesinlikle kolay şeker içeren besinler; (Kesme şeker, şeker tableti ya da meyve suyu v.s.) bulundurmaya dikkat etmek gerekir.

Başarılı Bir Diyabet Tedasini için Kimlerden Profesyonel Yardım Almalısınız?

Tip 1 diyabet vücutta damarın olduğu her organı etkileyen ve ömür boyu süren bir hastalık olduğu için, Tip 1 diyabetli bireylerde iyi bir bakım sağlanmasının ön şartı bir ekip gerekliliğidir.

Günlük özen ve bakımı öğretmek için birçok kişi, diyabetlinin yardımcısıdır. Yardımcıların başında da bu hususta uzmanlaşmış doktorlar gelir. Hekim diyabetli bireye özgü bir medikal tedavi programı uygular.

Beslenme uzmanı tedavinin temel taşı olan sağlıklı beslenme planının düzenlenmesi, sağlıklı beslenme alışkanlıklarının kazanılması için yardımını isteyeceğiniz kişidir.

Diyabet hemşireniz insülin uygulama yöntemi, kan şekeri ölçüm tekniği, hipoglisemi, ayak bakımı ve aynısı konularda size yardımcı olacaktır.

Diyabet eğitimcisi ise diyabetli kişilere diyabet konusu ile ilgili eğitim veren sağlık çalışanlarıdır. Hemşire, beslenme uzmanı veya pratisyen doktor diyabet eğitimcisi olabilir. Diyabet eğitimcileri özel durumlarda hastalık hallerinde veya kan şekeri düştüğünde neler yapılması gerektiği konusu ile ilgili eğitim verirler. Ayrıca süreğen hastalıklarda eğitim veren bazı gönüllü kuruluşlar, dernek ve vakıflar da diyabetlilere yol gösteren diğer yardımcılardır (Diyabet Okulları).

İnsülin Tedavisi Nasıl Yapılır?

İnsülin protein yapısında bir hormon olmasından midede sindirilir. Bu nedenle ağız youyla hap biçiminde kullanılamaz; yalnızca enjeksiyon tarzında kullanmak mümkün. Günümüzde insan insüline benzer yapıda, saflaştırılmış preparatlar kullanılmaktadır.

Günlük insülin ihtiyacı hastanın, boy ağırlık, yaş, gıda tüketimi ve etkinlik düzeyine göre değişir. Ayrıca araya giren diğer bir hastalık, gerilim veya ilaçlar insülin dozunu etkileyebilir. İnsülinin saklama koşulları +4 derece/+8 derecedir.

Teknolojik gelişmeler ve yapılan araştırmalar sonucunda insülinin klasik enjektörlerin yanında kalem enjektörler ve insülin pompası ile de yapılabilmesi sağlanmıştır.

Evde Kan Şekeri Takibi Nasıl Yapılmalıdır?

Haftanın belirli günlerinde kan şekerinizi ölçmeniz hekiminuza kan şekeri düzeninizin iyi gidip gitmediği ve insulin dozlarında yapılması gerekli değişiklilkler ile ilgili bilgi verir. Ölçümler diyetisyeninizin beslenme tedavisini ayarlaması ve yediğiniz besinlerin kan şekerinize etkisi konusu ile ilgili size bilgi vermesi açısından da önem taşır.
Tip 1 diyabetlilerin kahvaltı, öğlen ve akşam yemeği ile gece öğününden önce olmak suretiyle günde dört kez ya da farklı günlerde farklı öğünlerde öğün öncesi ve öğünden iki saat sonra glukometre (kan şekeri ölçüm cihazı) ile kan şekeri ölçümü yapması gerekir. Bu ölçümün haftada kaç kez yapılması gerektiği hekiminuz/diyetisyeniniz tarafından belirlenir.

Hastalığınıza ve yaşam şartlarımıza İdeal kan şekeri ölçüm uygulamasının hazırlanmasında sağlık ekibinizden yardım alabilirsiniz.

Tip 1 Diyabette Acil Sorunlar Nelerdir?

Tip 1 diyabetli kişi bilimsel ve sağlıklı bir beslenme programı uygulayarak, derli toplu egzersiz yaparak ve makul insülin tedavisi ile problemsiz bir yaşam sürdürebilir. Ancak insülini makul yöntemle, yeterli dozda ve zamanında yapmayan, beslenme tedavisine ahenk sağlayamayan ve aşırı karbonhidrat tüketen veya egzersiz yapmayı aksatan diyabetlilerde kan şekeri yükselebilir (hiperglisemi). Bunun aksine insülini aşırı dozda kullanan veya tavsiyelen besinleri bilhassa de karbonhidrat içeren besinleri zamanında ve yeteri kadar tüketmeyen, alkol kullanan ya da aşırı egzersiz yapan diyabetlilerde kan şekeri aniden ve hızla düşebilir (hipoglisemi).

Kan Şekeri Düştüğünde Neler Yapılmalıdır?

Kan şekerinin düşmesi de yükselmesi gibi acil müdahale gerektiren önemli bir durumdur. Bu nedenle diyabetli kişi bir kolye, bilezik veya saat kayışında diyabet kimliği taşımalıdır. Diyabetli kişinin bir öğün veya ara öğün geciktirmesi veya her zamankinden çok hareket yaparak fazla enerji harcaması sonucunda oluşabilecek hipoglisemi halinde diyabetli bireyde terleme, titreme, renk solukluğu, sinirlik, huzursuzluk fark edilir. Gerekli önlemler alınmazsa ahenk güçlüğü sonra da şuur kaybı oluşabilir.

Hipoglisemide yapılması gerek tedavi biçimi diyabetli kişide gözlenen belirtileri göre değişir. Belirtilerin hafif olduğu durumlarda 5-6 adet kesme şekeri bir bardak ılık suda eritilip içirilir veya 1 büyük çay bardağı şekerli meyve suyu verilebilir. İyileşme belirtileri görülmezse 2 çay kaşığı dolusu şeker veya 5-6 adet kesme şeker az miktarda suda eritilip ufak yudumlar durumunda içirilmelidir. Şuur kaybını olduğu hipoglisemide ise ağızdan şeker ya da şekerli su verilemez. Bu durumda kas içine glukagon enjeksiyonu gerekmektedir ve bu iğnenin yapılması hayati önem taşır.

Kan Şekeri Yükseldiğinde Neler Yapılmalıdır?

Sık idrara çıkma, ağız kuruluğu, çok su içme, ciltte kuruma ve yaralarda geç iyileşme, halsizlik, yorgunluk ve zayıflama belirtileri olan diyabetlide kan şekeri yüksek demektir. Bu durumda yapılması gerekli olanlar, kullanılan insülinin son kullanım tarihinin, dozunun, uygulama yönteminin doğru olup almadığının araştırılmasıdır. Bol su içildiği, tavsiyelen insülin rejimine ve beslenme planına ahenkun tam olduğu halde hiperglisemi sürüyorsa diyabetli birey derhal hekimina başvurmalıdır.

Tip 1 Diyabet Tedavisindeki Yenilikler Nelerdir?

Günümüzde tip 1 diyabetin tedavisinde insülin yerine adacık dokusu veya pankreas nakli gündeme gelmiştir. Ancak bu nakillerde en büyük problem doku reddidir ve doku reddini engellemek için immunsüpressif denilen, önemli yan etkileri olan pahalı ilaçlar kullanılmaktadır. Bu nedenle adacık nakli tedavisine net çözüm olarak bakan araştırmacılar daha az zararlı immunsüpressif ilaç arayışı içindedirler.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir